Κείμενο: Κυριακή Παπαγρηγορίου
Επιμέλεια ανάρτησης: Κλαίρη Μπαράκου
Σε όλη την Ελλάδα τις τρεις πρώτες εβδομάδες του Τριωδίου, οι οποίες αποτελούν την περίοδο της Αποκριάς, συνδυάζουν τη σταδιακή πνευματική προετοιμασία της Εκκλησίας, νηστεία και μετάνοια, με παραδοσιακά λαϊκά έθιμα χαράς, μεταμφίεσης και κρεοφαγίας. Η περίοδος ξεκινά από την Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου και καταλήγει την Κυριακή της Τυροφάγου, πριν την Καθαρά Δευτέρα.
Η σύνδεση αυτή γίνεται σταδιακά.
Την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου ξεκινά η πρώτη εβδομάδα του Τριωδίου, έως την Κυριακή του Ασώτου, που ονομάζεται και Προφωνή ή Προφωνέσιμη. Η Ευαγγελική περικοπή του Τελώνου και Φαρισαίου, μας διδάσκει την ταπεινοφροσύνη και την αποφυγή της υπερηφάνειας. Ονομάζεται «Προφωνή» γιατί παλαιότερα διαλαλούσαν την έναρξη των Αποκριών και έχει κατάλυση “εις πάντα” την Τετάρτη και την Παρασκευή. Αυτή την εβδομάδα ξεκινούν τα μασκαρέματα και οι προετοιμασίες για την κρεοφαγία.
Τη δεύτερη εβδομάδα, η Κυριακή του Ασώτου έως την Κυριακή της Απόκρεω, ή αλλιώς Κρεατινή ή Κρεοφάγος, η παραβολή του Ασώτου Υιού διδάσκει τη μετάνοια και τη συγχώρεση. Είναι η εβδομάδα της κρεοφαγίας. Κορυφώνεται με την Τσικνοπέμπτη, όπου καταναλώνονται κρεατικά σε κάθε σπίτι, στήνονται χοροί και γλέντια σε κάθε πόλη και χωριό. Η Κυριακή της Απόκρεω είναι η τελευταία μέρα που επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος, θυμίζοντας τη Δευτέρα Παρουσία.
Την τρίτη εβδομάδα, η εβδομάδα της Τυρινής ή Τυροφάγος, η Ευαγγελική περικοπή της Κυριακής της Τυρινής, αναφέρεται στην εξορία του Αδάμ από τον Παράδεισο και εστιάζει στη συγχώρεση, την αγάπη και την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής. Σταματά η κατανάλωση κρέατος αλλά επιτρέπονται τα γαλακτοκομικά, τα αυγά και τα ψάρια. Τα καρναβαλικά έθιμα κορυφώνονται, ιδιαίτερα το Σάββατο και την Κυριακή της Τυρινής (Τρανή Αποκριά), πριν την Καθαρά Δευτέρα.
Η Εκκλησία προετοιμάζει τον πιστό με τα διδάγματα της ταπεινοφροσύνης, της μετάνοιας και της συγχώρεσης ενώ τα λαϊκά ήθη και έθιμα, προσφέρουν χαρά και κοινωνική συναναστροφή.
Σε κάθε κάθε γωνιά της Ελλάδας και ένα αποκριάτικο γλέντι, με παραδόσεις που αναβιώνουν κάθε χρόνο και αποκριάτικα ήθη και έθιμα που μετρούν αιώνες ζωής όπου κυριαρχούν οι μεταμφιέσεις, οι φωτιές (Μπουμπούνες), το “Γαϊτανάκι” το Τσίκνισμα, καθώς και τοπικά δρώμενα και γλέντια.
Φυσικά η Καθαρά Δευτέρα, η οποία γιορτάζεται με μοναδικό τρόπο σε κάθε περιοχή και γωνιά της Ελλάδας, το πέταγμα του χαρταετού που έχει την τιμητική του, τα Σαρακοστιανά εδέσματα, οι χαλβάδες και η πατροπαράδοτη λαγάνα, το ζύμωμα τη της κυρά Σαρακοστής με αλεύρι και νερό, σηματοδοτούν την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής, αποδεικνύοντας ότι η παράδοση στη χώρα μας, σε πείσμα των καιρών, παραμένει αναλλοίωτη.
Στη Νάουσα οι «Γενίτσαροι και οι Μπούλες» είναι παραδοσιακό δρώμενο με νταούλια, ζουρνάδες και κέρινα προσωπεία, όπου άνδρες μεταμφιέζονται σε Γενίτσαρους και Μπούλες.
Στο Γαλαξίδι τα «Αλευρομουτζουρώματα» την Καθαρά Δευτέρα, οι κάτοικοι και οι επισκέπτες ρίχνουν αλεύρι και φούμο ο ένας στον άλλον δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα χαράς και γλεντιού.
Στην Καστοριά την Κυριακή της Αποκριάς, ανάβουν μεγάλες φωτιές τις λεγόμενες “Μπουμπούνες” για ξόρκι των κακών πνευμάτων ενώ τηρείται το έθιμο του “Χάσκαρη”, όπου προσπαθούν να πιάσουν με το στόμα ένα δεμένο αυγό. “Με αυγό κλείνει το στόμα για την νηστεία, με αυγό ανοίγει ξανά το βράδυ της Ανάστασης.”
Στη Θήβα παρακολουθούμε την αναπαράσταση του “Βλάχικου γάμου”, με έντονα σατιρικό χαρακτήρα, όπου τον ρόλο της νύφης παίζει άντρας.
Στο Σοχό της Θεσσαλονίκης συναντάμε το «Προστάβανι». Οι νέοι προσφέρουν πορτοκάλι στους γηραιότερους, φιλώντας τους το χέρι για να ζητήσουν συγχώρεση πριν τη νηστεία.
Στο Ρέθυμνο της Κρήτης αναβιώνει το έθιμο το “Κλέψιμο της νύφης”.
Σε κάθε γωνιά του όμορφου νησιού της Εύβοιας, τηρούνται τα παραδοσιακά ήθη και έθιμα με μασκαρέματα, φωτιές και χορούς, αναβιώνοντας τα έθιμα της αποκριάς, συνδυάζοντας παραδοσιακά δρώμενα με έντονα τοπικά στοιχεία. Ένα από τα πιο γνωστά είναι ο «Γέρος και η Κορέλα» στη Σκύρο.
Ο «Γέρος» φοράει μαύρη κάπα, μάσκα από δέρμα κατσίκας και κουδούνια, ενώ η «Κορέλα» (άνδρας με παραδοσιακή στολή) τον συνοδεύει. Περιφέρονται στα καλντερίμια της Σκύρου από την έναρξη του Τριωδίου. Σύμφωνα με την παράδοση το έθιμο προήλθε από κάποια θεομηνία η οποία σκότωσε όλα τα ζώα του νησιού. Ο τσοπάνης ζώστηκε τα κουδούνια των ζώων και κατέβηκε στο χωριό να ειδοποιήσει τους υπόλοιπους.
Στη Χαλκίδα, το μοναδικό σε όλη την Ελλάδα “Θαλασσινό Καρναβάλι”, πραγματοποιείται με παρέλαση αρμάτων και καρναβαλιστών που καταλήγει στην παραλία, με αποκορύφωμα το κάψιμο του καρνάβαλου μέσα στον πορθμό του Ευρίπου, ενώ τα γαϊτανάκια , τα γλέντια και οι χοροί σμίγουν τους κατοίκους και τους επισκέπτες.
Στη Νότιο Εύβοια το παμπάλαιο έθιμο του «Μακαρούνα» που αναβιώνει την Καθαρά Δευτέρα, συνδέει την τοπική παράδοση με το γλέντι της Σαρακοστής.
Ο Εσπερινός της Συγγνώμης, που τελείται το εσπέρας της Κυριακής της Τυρινής, σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η κατανυκτική αυτή περίοδος μετανοίας προσφέρεται ως τρόπος ζωής που θα φέρει την συγχώρηση από τον Θεό, αλλά και από τους άλλους αδελφούς μας.
Καλή Σαρακοστή!