Κείμενο- Φωτό: Λίνα Περγάμαλη
Επιμέλεια ανάρτησης: Κλαίρη Μπαράκου
Θα μπορούσα να βάλω για τίτλο «Τον Αύγουστο στην Ήπειρο» αλλά δεν χαρακτηρίζει αυτό που θέλω να περιγράψω.
Η Ήπειρος, άγρια και δύσβατη, είναι μια δύσκολη περιοχή για τους κατοίκους της. Το ημέρωμα της σκληρής γης είναι ένας αγώνας… Γι αυτό και όλο και περισσότερο νέοι αλλά και μεγαλύτεροι, εγκαταλείπουν την περιοχή για να αναζητήσουν πιο εύκολους (;;;) τρόπους επιβίωσης. Τα χωριά όλο και πιο πολύ ερημώνουν, με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους.
Όμως (εξ αυτού και ο τίτλος) έρχεται το καλοκαίρι και ειδικά ο Αύγουστος (ο μήνας της μητέρας Παναγίας) όπου γεμίζει ο τόπος από τους ξενητεμένους, σφύζουν τα χωριά από ζωή… Εκεί βλέπεις μια άλλη Ήπειρο…
Θα μιλήσω για τον Δήμο Πωγωνίου, όπου και περιοχή που επισκέπτομαι συχνά καθώς τα παιδικά μου βιώματα έχουν γραφτεί στην ψυχή μου από αυτά τα μέρη.
Ο Δήμος Πωγωνίου είναι δήμος της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων της Περιφέρειας Ηπείρου, ο οποίος συστάθηκε το 2011 από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Άνω Καλαμά, Άνω Πωγωνίου, Δελβινακίου, Καλπακίου και των κοινοτήτων Πωγωνιανής, Λάβδανης.
Άγριες περιοχές, αλλά πνιγμένες στο πράσινο. Τεράστια δέντρα, μερικά αιωνόβια, πλαισιώνουν χωριά σκαρφαλωμένα σε πλαγιές δύσβατων βουνών. Σ’ αυτά τα υπέροχα, γραφικά χωριουδάκια βρίσκουν καταφύγιο χιλιάδες επισκέπτες, ντόπιοι και μη… Εδώ αλλάζει το σκηνικό… Εδώ συναντάς μια άλλη Ήπειρο. Το κλαρίνο κάνει αντίλαλο στις πλαγιές και ο κόσμος μαζεύεται στις πλατείες… Τα πανηγύρια έχουν την τιμητική τους. Σε όλες τις περιοχές Πωγώνι και όχι μόνο, κάθε μέρα έχουν πανηγύρι. Πολλές φορές και δύο και τρία χωριά μαζί. Διαλέγεις και παίρνεις…
Κυριαρχούν τα ηπειρώτικα κλαρίνα με κορυφαίους οργανοπαίκτες (όπως η παράδοση του Πετρο-Λούκα Χαλκιά) και τα πολυφωνικά σχήματα. Κομπανίες από αριστοτέχνες στο κλαρίνο δίνουν τον ρυθμό…
Τα πανηγύρια αποτελούν κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός του καλοκαιριού, ξεχωρίζοντας για τα πολυφωνικά τραγούδια, τους αργούς ηπειρώτικους χορούς και το αυθεντικό γλέντι κάτω από τα πλατάνια.
Τα παραδοσιακά πανηγύρια στο Πωγώνι ξεκινούν συνήθως από το πρωί με την εκκλησιαστική λειτουργία, και κατά το μεσημέρι προσφέρεται φαγητό από την κοινότητα (συνήθως κρέας γίδα, κοκκινιστό, με κρεμμύδια ή μανέστρα). Το φαγητό σερβίρεται με ιδιαίτερο τρόπο. Όλα τα παιδιά του χωριού από δέκα-έντεκα και πάνω κάνουν μια σειρά. Τα πιάτα μεταφέρονται χέρι χέρι με τα παιδιά να μετακινούνται κατά σειρά ανάλογα με τις θέσεις των επισκεπτών. Είναι μια όμορφη ιεροτελεστία σερβιρίσματος. Μια ιεροτελεστία στην οποία στα παιδικά μου χρόνια συμμετείχα κι εγώ… Αξέχαστες αναμνήσεις…
Τα πανηγύρια στις περιοχές αυτές, ξεκινούν με ένα μοιρολόι. Πάντα… Συνήθως πολυφωνικά σχήματα αλλά πολλές φορές και μόνος του ο τραγουδιστής τραγουδούν ένα μοιρολόι. Τιμούν κατ΄αυτόν τον τρόπο τους δικούς τους που έχουν φύγει από την ζωή, τους ξενητεμένους που αγωνίζονται σε ξένους τόπους, και την σκληρή ζωή που τους έτυχε για όσους αγωνίζονται να τιθασέψουν την άγρια γη…
Η συνέχεια είναι ένα παραδοσιακό γλέντι με τους ανθρώπους να χορεύουν κυκλικά χέρι χέρι πιασμένοι. Έτσι επικοινωνούν με την χαρά, την ζωή, την κίνηση… Και… τον έρωτα. Εκεί θα βρίσκει την ευκαιρία ο νέος να σφίξει κρυφά το χέρι της κοπέλας που τον έχει σαϊτέψει…
Υπάρχουν χοροί γρήγοροι (αυτοί που όπως είπε μια κοπελίτσα ήθελε να την κουράζουν) αλλά και χοροί αργοί, αργοί για αυτούς που απλά συνοδεύουν τον πρώτο. Τον πρώτο που δίνει την παραγγελιά του στην κομπανία και κάνει τις φιγούρες (τις εκπληκτικές φιγούρες) με τον δεύτερο να τον στηρίζει. Συνήθως τότε, το κλαρίνο μετακινείται, έρχεται μπροστά από τον χορευτή και με έναν τρόπο γεμάτο συναίσθημα, γίνεται ένα. Ο χορευτής τραγουδάει στο κλαρίνο και το κλαρίνο χορεύει στον χορευτή… Είναι στιγμές που αυτές οι παραστάσεις σου φέρνουν δάκρυα στα μάτια. Που βγαίνει ένας καημός, ένα συναίσθημα τόσο ζωντανό… Είναι σαν να το ζεις εσύ εκείνο το σύμπλεγμα…
Οι χοροί συνεχίζονται μέχρι το ξημέρωμα, ακούραστα και κεφάτα…
Αυτή η Ήπειρος του Αυγούστου δεν κουράζεται ποτέ…
(Διαβάστε επίσης: Αφιέρωμα της Καθημερινής “Στα μυσταγωγικά πανηγύρια της Ηπείρου”)